Yhtisap A?aly?y ( Çar?y A?aly?y)
Konya’da ilk mahalli te?kilatyn 1830 yylynda Çar?y A?aly?y (Yhtisap A?aly?y) ady altynda kuruldu?u belirtilmektedir. Bu te?kilatyn 1876 yylynda belediye te?kilaty haline dönü?türülmesiyle Konya Ylk belediyesine sahip olmu?tur.
Konya Belediyesi’nin kurulu? tarihiyle ilgili olarak bazy kaynaklarda 1868 yyly verilmektedir.Belediye Ba?kany olarak Muhasebeci Rahmi Bey’in ady geçmekte olup görevden ayryly? tarihi 1869’dur. 1869 -1876 yyllary arasynda herhangi bir belediye ba?kany kaynakta belirtilmedi?inden, Belediye’nin kurulu? tarihini 1876 olarak kabul etmek daha do?ru olacaktyr.
Seyyahlar 1800 ve daha sonraki yyllarda Konya nüfusunu 15.000 - 20.000 arasynda göstermi?tir. 1853 yylynda Konya’ya gelmi? olan Jeolog P.D. Techihatchef ?ehrin nüfusunun 22.500, 1890 yylynda ise Seyyah M.Gine 44.000 oldu?unu yazmaktadyr.
1868 yyly salnamesi Konya nüfusunu 16.732 Sille ve Hatunsaray ile birlikte 17.649 olarak göstermektedir. 1884 salnamesine göre nüfus 40.795’tir. 1894 salnamesine göre ise, 9.265 hanede 42.318 Müslüman, 1566 Ermeni, 899 Rum olmak üzere toplam 44.762’dir
Seyyahnamelerin ve salnamelerin verdi?i rakamlar Konya nüfusunun uzun yyllar 20.000 – 40.000 arasynda oldu?unu, fazla bir de?i?iklik göstermedi?ini, ?ehrin çe?itli nedenlerle geli?emedi?ini belirtmektedir.
1923 yylynda Belediye’nin bütçesi, 64.000 TL’dir. Belediye hizmet sahasy 110 km² ‘dir. ?ehirde elektrik yoktur ve içme suyu, Su Komisyonu tarafyndan i?letilmektedir. Bu yyllarda belediye su da?ytym i?leriyle ilgilenmemektedir.Yçme suyu kayna?y olarak o yyllarda Çayyrba?y
kayna?y kullanylmaktaydy.
1923 yylynda Belediye Te?kilaty ve personel durumu
Meclis üyesi :12 Ki?i
Ydari Y?ler :1 Muhasebeci, 2 Katip
Fen Y?leri :1 Fen Memuru
Sa?lyk Y?leri :1 Doktor, 1 A?y Memuru, 1 Ebe
Temizlik Y?leri :1 Memur, 10 Hademe, 1 Bekçi, 1 Ahyrcy
Zabyta Y?leri: :1 Müfetti?, 1 Müfetti? Muavini, 9 Kolcu ( Zabyta Memuru )
1924 yylynda ?ehre Mukbil ve Beypynary içme sulary getirilmi?tir. 1926 yylynda Konya Belediyesi, 831 sayyly kanun gere?i ?ehrin su tesisatyny devralmy?tyr. Yine 1926 yylynda Atatürk Anyty dikilmi?tir. 1924 – 1925 yyllarynda Belediye itfaiye te?kilaty kurulmu?tur. 1929 yylynda ise Dere Hidroelektrik Santraly in?a edilmi? ve genel aydynlatma yapylmy?tyr.
Belediye, 1931 yylynda 16200 hektarlyk sahada 47.826 ki?iye hizmet vermekteydi. ?ehirde 123 mahalle vardy. Belediye Meclisi 30 ki?i, hizmet sahasy 110 km²idi. 1942’de ?ehrin ilk plany yapyldy. 1937’de Ytfaiye Te?kilaty motorlu araçlarla kysmen teçhiz edilmi?tir.
Yine bu devirde Belediye Mezbahasy in?a edilmi?, Dutlu içme suyu 01.06.1937 tarihinde ?ehir ?ebekesine ba?lanmy?tyr. Ayryca büz fabrikasy yapylmy?tyr.
Meram Yeni Yol Alt Geçidi
1945 yylynda mahalle muhtarlyklary ihdas olunarak mahalle mümessillikleri kaldyrylmy? ve mahalle i?leri Belediye’den alynmy?tyr. 1946 yylynda 4 otobüs ile Ystasyon ve Meram semtlerine ?ehir içi yolcu nakline ba?lanmy?tyr.1946’da Konya Elektrik A.?. tasfiye edilerek Konya Belediyesi tarafyndan katma bütçeli Elektrik, Su, Otobüs, (ESO) Y?letmeleri kurulmu?tur. 1926’dan 1946’ya kadar Konya Belediyesi Fen Y?leri Müdürlü?ü’nce yürütülen ?ehir içme suyu i?leri 1946 yylynda ESO ’ya devredilmi?, 1949 yylynda Eski Meram Yolu’nda dizel elektrik santraly in?a edilerek i?letmeye açylmy?tyr.
1950 yylynda asfalt in?aaty ba?lamy?, ilk asfalt yol Meram yolu olmu?tur.1952 yylynda ?ehirdeki asfalt yol 28.000 m²’dir.
Konya Belediyesi’nin 1953-1962 yyllary arasyndaki on yyllyk bütçesinin toplamy yakla?yk 55 Milyon TL. ve on yyllyk yatyrymyn bütçeye orany %52’dir. Belediye hizmet alany 162 km² dir. 1962 yyly sonunda ?ehir kanalizasyon ?ebekesinin uzunlu?u 16.308 metreye, asfalt yol miktary 426.403 m²’ye ula?my?tyr.
?ehir içinde sondaj kuyulary açylarak içme suyu ?ebekesine ilave edilmi?tir. 1953 yylynda Göksu Hidroelektrik santraly, ihale edilmi? ve 14.01.1959 tarihinde birinci kysmy i?letmeye açylmy?tyr.
1958 yylynda Alaaddin tepesi üzerine in?a edilen Torance gazinosu 70 ‘li yyllarda tadilat görerek Nikah ve Dü?ün Salonuna dönü?türüldü.1989 yylynda Alaaddin Keykubat salonu adyyla Konferans, Toplanty, Dü?ün ve Ni?an programlaryna tahsis edildi. Ykinci geni? kapsamly tamir ve tadilatyny ise 2001 ve 2002 yyllarynda gören salon hizmete devam etmektedir.
Meram Yeni Yol altgeçidi, Devlet Demir Yollary ile ortakla?a bir projeyle, 1960 yylynda trafi?e açylmy?tyr.
10.05.1966 tarihinde yeni ?ehir imar plany yaptyrylmy?, bu devrede ?ehrin çe?itli yerlerine sondaj kuyulary açylarak içme suyu ?ebekesine dahil edilmi?tir. 1965 yylynda asfalt ?antiye tesisleri kurulmu?tur.
1963 yylynda Ymar Müdürlü?ü, 1967 yylynda Armoni Myzykasy, 1970 yylynda Otogar Müdürlü?ü ve Fuar Müdürlü?ü, 1971 yylynda ise Bahçeler Müdürlü?ü Belediye bünyesine katylmy?tyr. 1970 yylynda Yeni otogar hizmete açylmy?tyr. 1972 yylynda Göksu Hidroelektrik Santrali, Türkiye Elektrik Kurumu’na devredilmi?tir.
Konya Milli Fuary Açylyyor
1968 yylynda bugünkü Konya Milli Fuary’nyn nüvesini te?kil etmek üzere Kültürpark olarak temeli atylyp in?aatyna ba?lanan Fuar alany, 1970 yylynda tamamlanarak yeni ilavelerle 30 A?ustos 1970 tarihinde 1. Konya Milli Fuary olarak hizmete açylmy?tyr. Ylkin 45.000 m² lik Fuar alany, gördü?ü ra?bet ve halkyn büyük ilgisinden dolayy 100.000 m² ‘ye çykarylmy?tyr.
Önceki dönem ile birlikte bu yyllar altyapy yatyrymlaryna a?yrlyk verildi?i, Gecekondu Önleme Bölgeleri’nin olu?turulmaya ba?landy?y ve ?ehrin geli?iminin batyya do?ru kayy?ynyn hyzlandy?y yyllardyr.
1973 yylynda Koyuno?lu Müzesi, Belediye’ye devredilmi?tir. Adnan Menderes Toptan Sebze Hali ise Yeni Otogar’yn kuzeyinde, 1977 yylynda bitirilerek eski hal denilen ?imdiki matbaacylar ve balykçylaryn bulundu?u yerden ta?ynmy?tyr.Yine ayny yylda Konesta? Ekmek Fabrikasy açylmy?tyr. Konya Kamyon Garajy da (Karatay Sanayi güneyinde) 1978’de hizmete girmi?tir.
Elektrik Ydaresi ESO’dan Ayrylyyor
12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra 25 Eylül 1980 tarihinde kabul edilen 2303 sayyly kanunla bütün belediye meclislerinin feshedilmesi ve belediye ba?kanlarynyn da görevinden alynmasy üzerine Konya Valisi, Belediye Ba?kanly?y görevini de yürütmeye ba?lamy?tyr.
Milli Güvenlik Konsey’inin 34 numaraly karary ile “ülkemizde hyzly nüfus arty?y ve köyden kente göçün sonucu olarak büyük kentlerimizin yakynlarda te?ekkül etmi? olan belediyelerin; aydynlatma, su, kanalizasyon ve ula?tyrma gibi hizmetlerini yeterli bir ?ekilde halkymyza götürmedi?i ve kontrolün aksamasyna neden oldu?u” gerekçesiyle bu durumdaki belediyelerin Sykyyönetim Komutanlyklary’nyn emirleri ile belediyelere ba?lanmalary öngörülmü?tür. Bu ?ekilde 2. Ordu ve Sykyyönetim Komutanly?y’nyn 25 nolu bildirisi ile uygun bulmasy sonucu Konya Belediyesi çevresinde bulunan Dere, Sille, Hocacihan belediyeleri ile Kayacyk, Tatlycak, Saraço?lu, Ta?rakaraaslan, Elmacy, Yaylapynar, Hasanköy, Karahüyük, Yeni Koza?aç, Beybes, Hatyp, Köyce?iz, Yazyr köyleri Konya Belediyesi’ne ba?lanmy?tyr. Bu yerlerden Dere ve Sille Belediyeleri, Konya Belediyesi’nin ?ube Müdürlü?ü, di?erleri ise mahallesi haline getirilmi?tir.
Bu ilhaklarla Belediye hizmet alany 38 bin 700 hektardan 77 bin 600 hektara (mücavir alanla birlikte 128 bin 600 hektar) çykmy?; merkez nüfus 329 bin 139’dan 353.300 ‘e yükselmi?tir.
Milli Güvenlik Konseyi’nin 34 numaraly karary daha sonra 08.12.1981 gün ve 2561 sayyly “Büyük?ehirlerin Yakyn Çevresindeki Yerle?im Ana Belediyelere Ba?lanmalary Hakkyndaki Kanun” ile kesinle?mi?tir.
Bu dönemde, 11 Eylül 1982 tarih ve 2705 sayyly yasa gere?ince ESO Y?letmeleri Müessesesi’nin Elektrik bölümü ile Dere Hidroelektrik santrali 1 Kasym 1982 tarihinde güç kayby bulunmayan ve 2000 yylyna göre hazyrlanan elektrik projesinin %90 gerçekle?tirilmi? bir elektrik ?ebekesi olarak TEK’e devredilmi?tir.
1973 yylynda devralynan Koyuno?lu Müze ve Kütüphanesi 1984 yylynda yeni binasynda hizmete açylmy?tyr.
Mayys 1986’da Siemens A? firmasyna, Konya Rayly Sistem Proje’sinin yurtdy?y malzeme ve mühendislik hizmetleri i?i ihale edilmi?tir.Ayny yyl Belediye Sarayy(hizmet binasy) hizmete girmi?, halen burada hizmetini sürdürmektedir.
Konya Belediyesi, 20.06.1987 tarihinde kabul edilen; 27.06.1987 gün ve 19500sayyly Resmi Gazete’de yayynlanan 3399 sayyly kanunla “Büyük?ehir Belediyesi” haline dönü?türülmü?tür.
Kabata? Caddesi ( Denkta? cd.) alt geçidi ile Meram Eski Yol caddesi üst geçidi de 1988 yylynda trafi?e açylmy?tyr.
Büyük?ehir Belediyesine Geçi?
1989 yyly Mart ayynda yapylan mahalli ( yerel) seçimlere Konya Büyük?ehir ve üç merkez ilçe (Meram-Selçuklu-Karatay) olarak girilmi? ve artyk Konya biri Büyük?ehir olmak üzere dört belediye ba?kanyyla idare edilmeye ba?lamy?tyr.
13 Temmuz 1987’de temeli atylan Hafif Rayly Sistem, Eylül 1992’de hizmete girmi?tir. 28.09.1989 tarihinde Konya Su ve Kanalizasyon Ydaresi Genel Müdürlü?ü kurulmu? ve BESO son bulmu?tur.BESO’nun su ile ilgili görevleri ve Fen Müdürlü?ü tarafyndan yürütülen kanalizasyon i?leri, KOSKY’ye geçmi?tir.BESO’ya ait otobüs i?letmesi, Otobüs Y?letmeleri Genel Müdürlü?ü ady altynda faaliyetlerine devam ettikten sonra Eylül 1992’de Hafif Rayly Sistem’in de devreye girmesiyle Toplu Ula?ym Y?letmesi adyny almy?tyr.
1993 yylynda Konya Büyük?ehir Belediyesi, Japonya’da dünyanyn en ba?aryly on belediyesinden birisi olarak adyny dünyaya duyurmu?tur.
16.11.1988’de ihale edilen Konya Yçme Suyu Arytma Tesisi 10.04.1995’te hizmete girmi?tir.
29 Temmuz 1995’te Selçuklu Belediyesi synyrlary dahilinde (Ystanbul yoluna) ?ehirlerarasy Otobüs Terminali’nin temeli atylmy?, 2000 yylynda da hizmete açylmy?tyr.
5 Aralyk 1990’da hizmete giren Uygun Saty? ma?azalary, USAM, alanynda yapmy? oldu?u öncülü?ü tamamlamasy ve Konya’da marketçili?in yayylmasy nedeniyle 28 Kasym 1995’te özelle?tirilmi?tir.
21 Aralyk 1995’te Rayly Sistem’in 2.kysmy (Cumhuriyet Mah. Kampus arasy) hizmete açylmy?tyr.
Trafik sorununa kalycy ve sa?lykly çözümler üretmek amacyyla in?a edilen Yhsaniye Alt Geçiti ve Sanayi Köprülü Kav?a?y Kasym 1997’de hizmete açylmy?tyr.
Kültür Sanatta Önemli Hizmetler
Doksanly yyllarda kültür hizmetlerine de önem verilmeye ba?lanmy?tyr.
Kukla, Ortaoyunu ile öz kültürümüzü yansytmak ve dünü bugünde ya?atmak için 22 Kasym 1996’da Kukla Tiyatrosu kurulmu?tur.
Hat, Ebru, Tezhib ve Osmanly Türkçe’si gibi derslerin verildi?i Destegül Güzel Sanatlar mektebi de 12 Nisan 1997 tarihinden ba?layarak e?itimini sürdürmektedir.
Büyük?ehir Belediye’si, yapmy? oldu?u ba?aryly kitap yayyncyly?y ile de takdir toplayarak 1997 yylynda Türkiye Yazarlar Birli?i’nce “Kamu Kurum Yayyncyly?y” dalynda birincilik ödülünü almy?tyr.
Türk Tasavvuf Musikisini geli?tirmek ve bu alanda e?itim vermek üzere 16.07.1997 tarihinde Türk Tasavvuf Musiki Korosu ve sema grubu kurulmu?tur.
Ayryca her yyl; Mevlana’yy anma programlary, Altynba?ak Kültür-Sanat Etkinlikleri, Ramazan Etkinlikleri, A?yklar Bayramy, Çocuk ?enlikleri, Sempozyum, Kongre ve panallerle dolu olarak yylda yüz günü a?an bir faaliyet programy uygulanmaya devam etmektedir.
